İşyerinde izosiyanatların tehlikeleri
İzosiyanat nedir?
İzosiyanatlar, son derece reaktif kimyasallardan oluşan bir gruptur. Plastiklerin ve poliüretanların kimyasal reaksiyonları sonucunda ortaya çıkarlar. Esnek ve sert köpüklerin, elyafların, boya ve vernik gibi kaplamaların ve elastomerlerin üretiminde yaygın olarak kullanılırlar. Ayrıca otomotiv sanayisinde, kaporta onarımında ve bina yalıtım malzemelerinde giderek daha fazla kullanılmaktadırlar.
Teknam keyahan polimer ürünleri
İzosiyanatlar neden zararlıdır?
İşyerinde izosiyanatlara maruz kalmanın birçok tehlikesi vardır. İzosiyanatlar; gözlerin, sindirim sisteminin ve solunum yollarının mukozaları için güçlü tahriş edici maddelerdir. En önemli endişe, solunum yoluyla veya deri üzerinden maruz kalmanın duyarlılığa yol açabilmesidir. Duyarlılık gelişen bazı kişilerde şiddetli astım nedeniyle ölüm vakaları bildirilmiştir.
İzosiyanat buharlarına kısa süreli maruz kalmak gözlerde, burunda, boğazda ve deride tahrişe veya yanma hissine yol açabilir. Sıvı izosiyanatlar döküntüye, kızarıklığa veya kabarcıklara neden olabilir.
İzosiyanatlarla çalışıyorsanız ve sürekli ya da tekrarlayan göz tahrişi, burun tıkanıklığı, boğaz kuruluğu veya ağrısı, soğuk algınlığı benzeri belirtiler, öksürük, nefes darlığı, hırıltılı solunum ya da göğüste sıkışma yaşıyorsanız doktora başvurmalısınız.
Uzun süre maruz kalmak, izosiyanat astımı adı verilen bir astım türüne yol açabilir. İzosiyanatlara karşı yüksek duyarlılığı olan kişiler, havada yalnızca birkaç molekül bulunsa bile tepki verebilir.
İzosiyanatlar, işçinin veya laminasyon operatörünün vücuduna hem ağızdan hem de burundan girer. Bir işçi kimyasallara karşı duyarlı hâle gelmişse, maruziyet astım atağına neden olabilir. Astım atağı sırasında solunum yolları daralabilir, iltihaplanabilir ve mukusla dolabilir. Nadir durumlarda bu ataklar ölümcül olabilir.
Kimler izosiyanatlar konusunda endişelenmeli?
Plastik üreten veya poliüretan kaplamalar kullanan işçiler maruz kalma riski altında olabilir ve izosiyanatların tehlikelerinin farkında olmalıdır. Plastik üretimi sırasında izosiyanatlar havaya salınabilir. Yalıtım amaçlı püskürtme köpükleri, vernikler, boyalar ve kaplamalar gibi poliüretan ürünlerin kullanılması da izosiyanatların açığa çıkmasına neden olur. Aşağıdaki sektörlerde çalışanlar daha yüksek risk altındadır:
• Otomobil ve araç kaporta boyama
• Püskürtme köpük yalıtımıyla yapılan inşaat işleri
• Endüstriyel kaplamalar
• Yatak, mobilya, giysi, ev aletleri, elektronik ürünler, kauçuk ve ambalaj üretimi
Sağlık üzerindeki etkileri
Tüm izosiyanat içeren ürünler tehlikeli olmakla birlikte, toluen diizosiyanatın (TDI) bunların en zehirlisi olduğu kabul edilir. İşyerinde izosiyanatların yol açtığı tehlikeler aşağıda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
TDI, temas ettiği tüm canlı dokuları tahriş eder. İki kimyasal karışımın birbirine karıştırılması sırasında açığa çıkan TDI buharları solunabilir. Bu buharların solunması, gözlerin ve solunum yollarının mukozalarında şiddetli tahrişe ve yanmaya neden olabilir. Bu buharları solumak bulantı, kusma, karın ağrısı ve solunum sorunlarına yol açabilir. Ayrıca, deriyle temas genellikle kontakt dermatit olarak adlandırılan döküntülere neden olabilir. ABD Ulusal Mesleki Güvenlik ve Sağlık Enstitüsü (NIOSH), TDI’yi (hayvanlarda) kanserojen olarak sınıflandırmıştır.
TDI’ye maruz kalmak; burun, boğaz, yemek borusu ve akciğerleri kapsayan üst solunum yollarında ciddi sorunlara neden olur. Ayrıca TDI, akciğerlerde ve boğazda akut tahrişe, kronik tahrişe ve duyarlılığa yol açabilir. Akut tahriş, burun, boğaz veya akciğerlerin iç kısmında yanma hissine benzer. TDI, boğaz ve akciğerlere o kadar zarar verebilir ki vücudun enfeksiyonlara karşı savunma yeteneği zayıflar. Bu tür akut tahriş, akciğerlerin sıvıyla dolmasına neden olabilir. Bu durum da enfeksiyonun ağırlaşmasına yol açabilir.
Kronik tahriş; akciğer kapasitesinin azalması gibi vücutta zaman içinde meydana gelen değişiklikleri kapsar ve kişinin kronik bronşit gibi üst solunum yolu enfeksiyonlarına karşı duyarlılığını artırır. Ayrıca akciğer kapasitesi azalabileceği ve kalp daha yavaş çalışabileceği için kalp-damar sorunları veya kalp hastalığı riski artar.
Bir işçi TDI’ye karşı duyarlı hâle geldiğinde (alerji geliştirdiğinde), maruziyet şiddetli bir alerjik reaksiyona, örneğin mesleki astıma, neden olabilir. Bu sağlık sorunu ölüme yol açabilir. Her 100 kişiden ikisi (2) ile on beşi (15) arasında bir bölümü TDI’ye karşı duyarlı hâle gelebilir. Yüksek dozda maruziyet durumunda kişi/işçi, ilk temasta duyarlılık geliştirebilir.
Bununla birlikte, duyarlılık genellikle tekrarlanan maruziyet sonrasında gelişir. Bir işçi duyarlı hâle geldikten sonra, herhangi bir düzeyde TDI maruziyeti alerjik reaksiyona yol açabilir.
TDI ile çalışmadan önce veya çalışmaya başladıktan sonra mümkün olan en kısa sürede, etkilenen işçilerden ayrıntılı bir iş ve sağlık öyküsü alınmalı; akciğer fonksiyon testi, göğüs röntgeni ve kan testi yapılmalıdır. Bu, özellikle üst solunum yolu veya akciğer alerjisi öyküsü bulunan, önceden akciğerleri zayıflamış olan ya da maruziyet sırasında akciğer veya boğaz sorunları yaşayan işçiler için önemlidir.